چه زمانی وام بگیریم؟
وام و قسط بخشی از زندگی بیشتر ماست؛ از قسط موبایل تا وام ازدواج یا مسکن. اما «وام خوب» و «وام بد» با هم فرق دارند و این فرق در نرخ سودشان نیست. این درس فقط یک سؤال را در ذهن شما جا می‌اندازد: قبل از هر وام بپرسید «این وام دارایی می‌سازد، یا فقط خرج امروز را جلو می‌کشد؟»
وام و قسط خوب کدام است؟ وام مصرفی در مقابل وام سرمایه‌ای
در هر وام، پولی را امروز می‌گیرید و بعداً با مبلغی اضافه پس می‌دهید. به آن مبلغ اضافه سود وام می‌گویند؛ یعنی هزینه‌ی استفاده از پول دیگران. به هر پرداخت ماهانه هم قسط می‌گویند. فرق وام‌ها از جایی شروع می‌شود که می‌پرسیم پول به کجا رفت.
وام مصرفی چیست؟
وام مصرفی وامی است که خرج چیزی می‌شود که مصرف می‌شود و ارزشی باقی نمی‌گذارد. مثلاً ۳۰ میلیون تومان وام می‌گیرید و سفر نوروزی می‌روید، یا موبایلی می‌خرید که دو سال بعد نصف قیمت می‌شود. چون چیزی نساخته‌اید که قسط را برگرداند، هر قسط مستقیم از حقوق ماهانه‌تان کم می‌شود. نتیجه‌اش این است که وام مصرفی درآمد ماه‌های آینده را جلو می‌کشد و همین امروز خرجش می‌کند.
وام سرمایه‌ای چیست؟
وام سرمایه‌ای وامی است که با آن چیزی می‌خرید که ارزشش می‌ماند یا برایتان درآمد می‌سازد؛ یعنی یک دارایی (درس «دارایی یعنی چه؟»). مثلاً یک خیاط ۵۰ میلیون تومان وام می‌گیرد و چرخ خیاطی صنعتی می‌خرد که ماهی ۴ میلیون به درآمدش اضافه می‌کند. قسطش ماهی ۲ میلیون است؛ پس خود دارایی قسطش را می‌دهد و چیزی هم اضافه می‌ماند. این‌بار در برابر بدهی، یک دارایی هم دارید.
آیا وام با سود کم همیشه خوب است؟
خیلی‌ها فکر می‌کنند خوب یا بد بودن وام فقط به نرخ سودش بستگی دارد؛ وام ۴ درصدی خوب است و وام ۲۳ درصدی بد. اما در واقع نرخ سود سؤال دوم است، نه اول. وام ۲۰ درصدی که خرج مهمانی می‌شود، فقط بدهی باقی می‌گذارد؛ اما وام ۴۰ درصدی برای ابزار کاری که ماهی چندین میلیون تومان درآمد دارد، می‌تواند تصمیم درستی باشد.
وقتی سود وام از تورم کمتر است چه اتفاقی می‌افتد؟
در درس «سود بانکی: واقعاً سود است؟» دیدید سودی که از تورم عقب بماند، سود نیست. همین منطق برای وام هم کار می‌کند، فقط برعکس: اگر سود وام از نرخ تورم کمتر باشد، بازپرداختش با پولی انجام می‌شود که قدرت خریدش کم شده. به همین دلیل وام ارزان، به زبان قدرت خرید، از عدد روی کاغذ هم ارزان‌تر است.
مثال واقعی: وام ۱۰۰ میلیونی در سالی با تورم ۳۰ درصد
فرض کنید ۱۰۰ میلیون تومان وام با سود سالانه‌ی ۴ درصد می‌گیرید و یک سال بعد یکجا ۱۰۴ میلیون پس می‌دهید. اگر تورم آن سال ۳۰ درصد باشد، چیزی که امروز ۱۰۰ میلیون است سال بعد ۱۳۰ میلیون قیمت دارد. پس ۱۰۴ میلیونی که پس می‌دهید، به اندازه‌ی حدود ۸۰ میلیون امروز خرید می‌کند (۱۰۴ تقسیم بر ۱٫۳). به زبان قدرت خرید، ۱۰۰ گرفته‌اید و ۸۰ پس داده‌اید.
اما این حساب فقط وقتی به نفع شماست که پول وام به دارایی رفته باشد؛ اگر خرج مصرف شده باشد، چیزی ندارید که با تورم بالا رفته باشد. شرط دوم: قسط هر وامی، هرچقدر ارزان، باید در بودجه‌ی ماهانه‌تان جا شود.
تمرین: وام یک سال پیش، امروز چند گرم طلا می‌شود؟
به صفحه‌ی قیمت طلای ۱۸ عیار در نرخ‌پرو بروید و قیمت یک سال پیش را با امروز مقایسه کنید. حساب کنید اگر کسی یک سال پیش با همان ۱۰۰ میلیون وام طلای ۱۸ عیار خریده بود، امروز آن طلا چند می‌ارزید و بازپرداخت ۱۰۴ میلیونی چه سهمی از آن است. همین کار را با نرخ دلار امروز هم تکرار کنید. این توصیه‌ی خرید نیست؛ فقط فرق دو نوع وام را با عدد واقعی ببینید.
در یک نگاه: وام خوب و وام بد را چطور تشخیص بدهیم
سؤال اول: این وام دارایی می‌سازد یا فقط مصرف امروز را جلو می‌کشد؟ نرخ سود سؤال دوم است.
وامی که سودش از تورم کمتر است، در قدرت خرید ارزان‌تر تمام می‌شود؛ به شرطی که پولش به دارایی برود و قسطش در بودجه جا شود.
خودآزمایی: دوستتان می‌گوید «وام ۱۸ درصدی گرفته‌ام تا دستگاه قهوه‌ساز برای کافه‌ام بخرم» و دوست دیگرتان می‌گوید «وام ۴ درصدی گرفته‌ام و رفتم استانبول». کدام وام سالم‌تر است و چرا؟ اگر جوابتان با نرخ سود شروع می‌شود، درس را یک بار دیگر بخوانید.
در درس بعدی می‌بینیم همان چیزی که وام را سنگین می‌کند، اگر به نفع شما کار کند، پس‌اندازتان را چند برابر می‌کند: سود مرکب.
نرخ پرو